Reggio Emilia speelgoed: Kunst en zelfexpressie centraal

Stel je voor: je kind zit midden in de woonkamer, compleet verdwaald in een berg klei, verf en stukjes hout. Het is een chaos van jewelste, maar tegelijkertijd is het een prachtige bende.

Dat is precies de sfeer van het Reggio Emilia speelgoed. Het draait niet om perfecte eindproducten of speelgoed dat één functie heeft. Nee, het draait om het proces.

Om de vingers die door de klei gaan, de verf die mengt en de verhalen die ontstaan.

Dit is speelgoed dat je kind uitdaagt om de wereld op zijn eigen manier te ontdekken, zonder handleiding.

Waarom deze aanpak zo anders is

Veel speelgoed is tegenwoordig 'af'. Druk op een knop en het doet iets.

Leuk, maar het laat weinig ruimte over voor eigen ideeën. Reggio Emilia speelgoed doet het tegenovergestelde. Het is 'open'.

Een simpele plank van onbehandeld hout kan een brug, een winkel of een schuilplaats zijn. De materialen zelf zijn de start van een verhaal, niet het einde. Zo leert je kind dat zijn eigen ideeën belangrijk zijn en dat er geen 'goed' of 'fout' is bij het spelen.

Deze manier van spelen komt oorspronkelijk uit Italië, uit de stad Reggio Emilia. Daar bedachten ze dat kinderen veel slimmer en creatiever zijn dan we vaak denken. Ze zagen dat kinderen het beste leren als ze zelf mogen onderzoeken, met materialen die echt zijn. Geen plastic namaak, maar echte schelpen, stenen en stoffen. Zo ontstond er een speelgoedfilosofie die de hele wereld veroverde, en terecht.

De kern van het materiaal: echt en veelzijdig

Als je Reggio Emilia speelgoed koopt, valt meteen op dat het vaak van natuurlijke materialen is gemaakt.

Denk aan massief hout, wol, zijde, riet en klei. Waarom? Omdat deze materialen een verhaal hebben.

Een houten blok voelt anders dan een plastic blok. Het heeft gewicht, textuur en soms zelfs een geur. Kinderen voelen dit verschil en gebruiken het in hun spel. Een glazen steen kan een schat zijn, een stuk schuim een wolk.

Het draait allemaal om de 'honderd talen' van kinderen. Een kind kan zich niet alleen uiten met woorden, maar ook met verf, boetseren, bouwen of dansen.

Speelgoed moet al deze 'talen' ondersteunen. Daarom zie je geen kant-en-klare poppenhuizen met vaste kamers. Nee, je ziet losse planken, lapjes stof en poppetjes zonder gezicht.

Zo kan je kind zelf bepalen wie de pop is en wat er gebeurt. De verbeelding doet het werk.

De rol van de 'atelier' en de materialen

Een speciale plek in de Reggio Emilia-aanpak is het 'atelier'. Dit is een hoek in huis of klas vol met materialen om te maken en te ontdekken.

Denk aan een tekentafel met verf, potloden, scharen en lijm. Maar ook bakken met schelpen, veren, kurken en draad. Het is een plek waar je kind zelf kiest wat het doet.

Jij als ouder bent vooral een 'facilitator'. Je zorgt dat de materialen veilig en toegankelijk zijn, en dan laat je het kind zijn gang gaan.

Kleuren spelen een grote rol. In plaats van felle, kunstmatige kleuren, zie je vaak zachte, natuurlijke tinten of juist heldere, pure kleuren.

Denk aan het Zweedse merk Grimms met hun prachtige houten regenbogen in zachte tinten. Of de verf van het merk Gouache van Studio Ruit, die speciaal is ontwikkeld voor kinderen en heerlijk dekt.

Het gaat erom dat de materialen van goede kwaliteit zijn en een fijne ervaring geven. Goed speelgoed voelt goed aan.

Praktisch speelgoed: van klei tot bouwblok

Laten we concreet worden. Wat zijn nu typische voorbeelden van Reggio Emilia speelgoed? Allereerst de open eind speelgoedblokken.

Denk aan de houten blokken van Grapat of Connetix. Dit zijn geen blokken met een specifieke vorm, maar simpele basisvormen die eindeloos gecombineerd kunnen worden.

Je kind bouwt een kasteel, een garage of een abstract kunstwerk. De focus ligt op bouwen en evenwicht vinden, niet op het nabouwen van een voorgebakken model.

Klei is onmisbaar. Niet zomaar een stuk speelklei, maar echte klei of was. Merken als Ooly of het Nederlandse Mercurius hebben prachtige kleisets.

Kinderen kunnen ermee boetseren, afdrukken maken met natuurlijke materialen of gewoon kneden.

Dit is heel rustgevend en stimuleert de fijne motoriek. Het is een sensorische ervaring: je voelt de koude, zachte weerstand van de klei. Hetzelfde geldt voor schilderen. Een goed doosje verf met een paar kwasten en een vel papier is al genoeg voor uren plezier.

Verder zijn er de 'loose parts'. Dit zijn losse materialen zonder vast doel.

Denk aan een set van 100 stenen in verschillende maten (€15-€25), een zak met kurken (€10), of een setje gekleurde glazen stenen (€12).

Je kind gebruikt deze spullen om te sorteren, te stapelen, te tellen of om mee te spelen in een poppenhuis. Ze zijn de 'rekwisieten' in het verhaal van je kind. Je kunt ze makkelijk zelf verzamelen, of ze onderdeel maken van een slimme speelgoed rotatie voor meer focus.

Prijzen en merken: een overzicht

Reggio Emilia speelgoed is vaak duurder dan plastic speelgoed van de grote speelgoedwinkels.

De reden is simpel: de materialen zijn beter, de productie is eerlijker en het speelgoed gaat jaren mee. Net als bij het verschil tussen Montessori en regulier speelgoed, is dit een investering die jarenlang meegaat.

Je hoeft niet alles in één keer te kopen. Begin met een paar basisstukken en bouw het langzaam uit. Je zult zien dat je kind er intensief mee speelt. Om je een idee te geven van de kosten:

• Basisset blokken: Een set van 60 houten blokken van een merk als Goula of Hape kost tussen de €30 en €50. Voor een set van 100+ blokken van een premium merk als Connetix (magnetisch) betaal je al gauw €100-€150.
• Klei en boetseermateriaal: Een goed doosje klei (bijvoorbeeld van Das of Ooly) kost zo'n €8-€15. Echte bijenwas om te boetseren is wat duurder, rond de €15-€20 voor een setje blokken.
• Open eind speelgoed: De beroemde regenboog van Grimms (12 delen) ligt rond de €60-€70. Een set van 100 stenen (van merken als Grapat of zelfs de Action) ligt tussen de €15 en €30.
• Atelier benodigdheden: Een mooi blok papier (A3 of groter) kost ongeveer €5-€10. Een setje goede vingerverf (6 kleuren) rond de €12-€20.

Merknamen die je vaak voorbij ziet komen, naast de al genoemde Grimms regenboogblokken en Connetix, zijn Grapat (bekend om hun houten poppetjes en losse onderdelen in prachtige aardetinten), Ostheimer (duurzaam Duits houten speelgoed) en het al genoemde Ooly voor tekenspullen.

Kijk vooral ook naar de Scandinavische merken, die hebben vaak dezelfde filosofie.

Praktische tips voor thuis

Het hoeft geen chaos te worden. Een plekje in huis waar je kind vrij kan werken, is al genoeg.

Een simpel keukentafelblad beschermd met een tafelzeil doet wonderen. Zorg voor een vaste plek waar de materialen liggen. Een open bak of een plankje waar je kind zelf bij kan. Zo voelt het als zijn eigen 'atelier' en moedig je zelfstandigheid aan.

Je hoeft niet alles te presenteren; een beetje rommel mag juist, het stimuleert de zintuigen. Stel de juiste vragen.

In plaats van "Wat maak je?" wat vaak een oordeel vraagt, kun je beter zeggen: "Ik zie dat je veel blauw gebruikt" of "Hoe ben je te werk gegaan?".

Dit moedigt het proces aan. Het gaat er niet om dat jij het mooi vindt, maar dat je kind vertelt over zijn eigen ervaring. Wees nieuwsgierig, niet kritisch.

Jouw rol is die van ondersteuner, niet van directeur. En tot slot: haal de natuur naar binnen.

Ga eens buiten op zoek naar materialen. Takken, bladeren, kiezels en bloemen kunnen allemaal gebruikt worden in het spel. Combineer deze met je speelgoed.

Leg een tak naast de klei, of gebruik een dennenappel als poppetje.

Dit verbindt het spelen met de wereld om je heen en maakt het speelgoed nog levendiger. Het Reggio Emilia avontuur begijnt gewoon bij je achterdeur.